Kunstuitleen Gouda bestond vorig jaar 40 jaar. Met ongeveer 5000 uitleenbare kunstwerken is het bedrijf al jaren een begrip in Gouda. In de laatste 40 jaar is er veel veranderd in de kunst op het gebied van subsidies, stijlen en stromingen. Marlous Schijlen en Henk Heijnen over Kunstuitleen Gouda en de kunst van de laatste 40 jaar.

Henk Heijnen en Marlous Schijlen zijn samen de eigenaren van kunstuitleen Gouda en zijn beiden van huis uit kunsthistorici. Samen zijn ze al respectievelijk 27 en 20 jaar onderdeel van het bedrijf. Marlous Schijlen over het bedrijf: ‘De kunstuitleen is een instelling waar niet alleen kunstuitleen wordt uitgeleend maar ook verkocht, als je kunst bij ons wil lenen dan kun je bij ons terecht en wordt je abonnee. Voor een bepaald bedrag per maand kun je dan voor een bepaalde waarde kunst mee naar huis nemen. Je mag het voor onbepaalde tijd op hangen in je huis en dat ruil je dan weer om voor een ander kunstwerk. Het werkt hetzelfde als een bibliotheek.’

Kunstuitleen Gouda heeft ontzettend veel kunstwerken van allemaal professioneel geschoolde kunstenaars waarvan de meesten nog in leven zijn, Marlous Schijlen: We hebben 5000 kunstwerken in het totaal, een aantal daarvan ligt ook in ladekasten, bijvoorbeeld omdat ze wat ouder zijn, dat kunnen we nu niet allemaal kwijt in het atelier. Die hebben dan ook uit de lijst gehaald. Wat je hier ziet zijn ongeveer 600 kunstwerken waaruit je een keuze kunt maken. De meeste werken hangen bij mensen en wat hier hangt daar kun je uit kiezen, en een aantal zijn opgeslagen.’

Kunstwerken die nooit worden uitgeleend gaan uit de collectie: ‘Voor ons is alles wel interessant om in de collectie te hebben, omdat we heel veel verschillende stijlen willen laten zien, maar als we het publiek er niet voor hebben dan gaat het terug naar de kunstenaar.’

Vorig jaar was een bijzonder jaar voor kunstuitleen Gouda omdat het bedrijf 40 jaar bestond. In die 40 jaar is het steeds moeilijker geworden om het bedrijf staande te houden door bezuinigingen op kunst, het vak is door de jaren heen zeer veranderd. Henk Heijnen: ‘40 jaar geleden was de overheid er nog heel erg vóór om kunst uitlenen te stimuleren, met het idee dat alle mensen kunst aan de muur konden hebben terwijl dat kunst toentertijd op zich vrij duur was. “Het is goed voor je om kunst om je heen te hebben” vond de overheid 40 jaar geleden. In die tijd zijn allerlei van dit soort instellingen opgezet met hulp van subsidie.’ De opkomst van kunstuitlenen stopte snel: ‘Ineens werden de subsidies in de jaren 80, 90 grotendeels ingetrokken door de overheid, eigenlijk zonder het te zeggen. Ze vonden het niet meer zo interessant om een kunstwerk aan de muur te hebben en dat idee gingen ze dan weer stimuleren door het afbouwen van die subsidies. Bij ons is de subsidie al bijna 10 jaar geleden compleet gestopt en bij heel veel andere kunstuitlenen is hetzelfde gebeurd. Heel veel kunstuitlenen zijn op dit moment gesloten. In de hoogtijdagen waren er bijna 100 in Nederland, nu zijn dat er nog maar 30 of 40.’

Dat kunstuitleen Gouda het wel heeft overleefd danken Henk en Marlous aan hun kennis van kunst (als kunsthistorici) en omdat ze altijd hun eigen plan zijn blijven trekken zonder zich veel aan te trekken van anderen. Henk Heijnen: ‘Heel veel kunstuitlenen werden aangestuurd door ambtenaren van de gemeente, ik heb niks tegen ambtenaren, maar wij zijn kunsthistorici, wij hebben altijd gekeken naar het werk wat we in de collectie wilden hebben. De gemeente heeft vroeger wel geprobeerd om ons op te dragen om vooral Goudse kunstenaars te hebben omdat we in Gouda zitten. Maar het maakt ons niet uit waar ze vandaan komen als ze maar goed zijn, uitdagend zijn iets toevoegen. Dus wij hebben ons nooit gefocust op alleen Goudse kunstenaars terwijl andere steden dat wel gedaan hebben. Dan ben je heel lokaal bezig met oogkleppen voor andere kunst.’ Ze hebben de Gemeente Gouda dus een beetje genegeerd. Marlous Schijlen: Wij vinden ons in het vak wat we uitoefenen heel goed en dan moeten anderen ons niet gaan vertellen wat wij moeten doen. Weet je, een goed idee is een goed idee, dat doen we dan ook meteen. Een slecht idee? Dat gaan we niet doen.

Op dit moment gaan de zaken nog steeds prima voor de kunstuitleen. Henk Heijnen: ‘Het kan altijd beter, echt een opmerking van de middenstand, maar dat zijn we ook. We zijn vooral nog steeds gelukkig dat er genoeg mensen zijn die nieuwsgierig zijn, Gouda houdt wel van kunst.’

Marlous en Henk hebben wél gemerkt dat de voorkeur van de mensen in Gouda voor bepaalde kunst de laatste 40 jaar soms heel erg kan veranderen en dat de kunst die bij hun geleend word een afspiegeling kan zijn van de maatschappij. Marlous Schijlen: ‘Wij hebben gemerkt dat wanneer het economisch gezien goed gaat met het land, mensen daardoor meer zelfvertrouwen krijgen in het lenen van kunst.’ Hoe het economisch met het land gaat bepaald ook welke stijlen er meer geleend worden bij het bedrijf. Henk Heijnen: ‘Wij hebben hier gezien dat er in de jaren 80 en 90 heel veel belangstelling was voor abstracte- en experimentele kunst. Op het moment dat het slechter gaat met de economie, bijvoorbeeld vanaf 2005, kun je zien dat mensen steeds meer realistischere kunst willen hebben. Ze gaan dan kiezen voor meer “veiligere” kunst. Als mensen zich onzekerder voelen, dan willen ze dingen die vertrouwd zijn, die ze kennen. Wanneer ze deel uit maken van een goed lopende samenleving en ze zich kunnen ontwikkelen, zie je dat ze meer belangstelling hebben voor gewaagde en abstracte kunst.’

Speciaal voor het 40jarige jubileum hebben Marlous en Henk een tentoonstelling opgezet van kunstwerken uit de collectie, waarin de veranderingen van de afgelopen jaren in de kunst goed te zien zijn. Marlous Schijlen: ‘Wij wilden een tentoonstelling laten zien met het werk van de laatste 40 jaar, met kunst van kunstenaars die ook de laatste 40 jaar met ons gewerkt hebben. Er hangt dus een stukje uit de jaren 70, 80, 90 en uit de eerste 10 jaar van deze eeuw. De tentoonstelling geeft zo een mooi overzicht van hoe stijlen zich ontwikkeld hebben in die 40 jaar. We zien hier bijvoorbeeld twee verschillende schilderijen van Hans Leijerzapf, een van 1979 en een van 2013. Dat geeft aan dat wij al die jaren met hem hebben samengewerkt en dat wij zijn ontwikkeling ook volgen. Ook mensen die allang bij ons abonnee zijn zeggen dan: “Hé, die heb ik ook al een keer geleend. We hebben zelfs een klant die 1 week na de oprichting abonnee is geworden en is dat nu nog steeds.